KEMAL BİLBAŞAR'IN DENİZİN ÇAĞIRIŞI ADLI ROMANINDA MİTOLOJİK UNSURLAR


Yusuf BULUT

 PDF  226  477

Öz


Eski dönemlerde meydana gelen, genellikle tanrılar ve doğaüstü varlıkları konu edinen mitler, milletler için önemli değerlerdendir. Milletlerin sözlü kültür dönemlerinin ürünü olan mitler ile edebiyat arasında yakın bir ilişki vardır. Edebiyatta yazar ve şairler, mitlerden yararlanarak eserlerine anlam derinliği katmışlardır. Mitlerin gerçek hayata yansımalarını bir karakter üzerinden gösteren Kemal Bilbaşar, Denizin Çağırışı romanıyla mitlerin edebî bir malzeme olarak romanda nasıl kullanılacağının güzel bir örneğini vermiştir. Daha çok toplumcu gerçekçi köy romanlarıyla tanınan Bilbaşar'ın Denizin Çağırışı romanı, Türk edebiyatında psikolojik yabancılaşmanın konu edildiği ilk roman olarak değerlendirilir. Denizin Çağırışı, döneminde ve sonrasında değeri pek anlaşılmamış, başarılı bir ruh çözümleme romanıdır. Romanda adı verilmeyen öğretmen kahraman, kimi eleştirmenlerce Türk edebiyatının ilk ‘tutunamayan’ı, 'karşı kahraman'ların ilk örneği olarak değerlendirilir. Bir kasaba öğretmeninin ruhsal sorunlarını, iç dünyasını, çevresiyle yaşadığı uyumsuzluğunu büyük bir ustalıkla anlatan Bilbaşar, bu ilk romanında mitolojik unsurları da sıkça kullanmıştır. Bilbaşar, bu romanında başta Yunan mitolojisi olmak üzere Doğu mitolojisi ve inancına ait unsurları kullanmıştır. Aşk ve güzellik tanrıçası Aphrodite'ten, güzel sesli denizkızları olan Sirenler'e kadar Yunan mitolojisine ait birçok unsur romanda kendisine yer bulur. Zerdüşt, Zümrüdüanka, Kafdağı gibi Doğu medeniyetlerine ait inanç ve mitolojiler romanda daha çok benzetme şeklinde kullanılmıştır. Mitolojide bir kadın olarak tasavvur edilen ve yaşamın, yaratıcılığın simgesi olarak görülen "deniz miti" de romanın kurgusunda önemli bir unsur olarak karşımıza çıkmaktadır.



Kaynakça

  1. Apaydın, Mustafa (2019). Melih Cevdet Anday’ın "Troya Önünde Atlar" Şiirindeki Mitolojik Unsurlar Hakkında Bazı Değerlendirmeler. Söylem Filoloji Dergisi, 4(2), 155-177.

    Bars, Cennet Bozkurt (2013). 1980-1995 Arası Türk Hikâyesinde Mitolojik Unsurlar, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü: Denizli.

    Bilbaşar, Kemal (2020). Denizin Çağırışı. İstanbul: Can Yayınları.

    Campbell, Joseph (2013). Kahramanın Sonsuz Yolculuğu. Çev. Sabri Gürses, İstanbul: Kabalcı Yayıncılık.

    Can, Şefik (1994). Klasik Yunan Mitolojisi. İstanbul: İnkılâp Kitabevi

    Dikici, Ülviye (2005). Kemal Bilbaşar'ın Romanlarında Şahıslar Kadrosu, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü: Van.

    Eliade, Mircea (2001). Mitlerin Özellikleri. Çev. Sema Rifat, İstanbul: Om Yayınevi.

    Erhat, Azra (1996). Mitoloji Sözlüğü. İstanbul: Remzi Kitabevi.

    Hançerlioğlu, Orhan (2000). Dünya İnançları Sözlüğü. İstanbul: Remzi Kitabevi.

    Hızlan, Doğan (2003). "Türk Edebiyatının İlk ‘Tutunamayan’ı", Hürriyet, 2 Ağustos 2003, http://www.hurriyet.com.tr/turk-edebiyatinin-ilk-tutunamayan-i-162998, Erişim tarihi: 18.05.2021.

    Huyugüzel, Ömer Faruk (2019). Eleştiri Terimleri Sözlüğü. İstanbul: Dergâh Yayınları.

    İleri, Selim (2015). Edebiyatımızda Sevdiğim Romanlar Kılavuzu. İstanbul: Everest Yayınları.

    Jung, Carl Gustav (2020). Dört Arketip. Çev. Zehra Aksu Yılmazer, İstanbul: MetisYayınları.

    Karabulut, Mustafa (2015). Edip Cansever'in Şiirlerinde Mitoloji. Turkish Studies, 10(12), 617-630.

    Kılıçaslan, Ayşe Gül (2010). Halikarnas Balıkçısı’nın Hikâyesi ve Romanlarında Mitolojik Unsurlar, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü: İstanbul.

    Necatigil, Behçet (1992). Edebiyatımızda Eserler Sözlüğü. İstanbul: Varlık Yayınları.

    Pala, İskender (2005). Ansiklopedik Divan Şiiri Sözlüğü. İstanbul: Kapı Yayınları.

    Soyşekerci, Hülya (2016). Hayaller ve Harfler. İstanbul: Sıcak Nal Yayınları.

    Tökel, Dursun Ali (1998). Divan Şiirinde Mitolojik ve Efsanevî Şahıslar, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü: Samsun.